Obsesif Kompulsif Bozukluk OKB nedir?

İstenmeden gelen ve belirgin kaygı veya huzursuzluğa sebep olan, tekrarlayıcı düşünce, dürtü ve düşlemler olarak tanımlanan obsesyonlar ve bireyin obsesyonlara tepki olarak ortaya koyduğu veya katı bir biçimde uygulanması gereken kurallara göre yapmaktan kendini alıkoyamadığı tekrarlayıcı davranışlar veya zihinsel eylemler ile karakterize bir ruhsal bozukluktur.

Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB), kişinin istemsiz olarak tekrarlayan rahatsız edici düşünceler (obsesyonlar) ile bu düşünceleri hafifletmek için yapılan zorlayıcı davranışlar (kompulsiyonlar) ile karakterize edilen bir anksiyete bozukluğudur. OKB, bireyin günlük yaşamını, iş hayatını, sosyal ilişkilerini ve genel yaşam kalitesini önemli ölçüde etkileyebilen ciddi bir ruhsal bozukluktur.

Obsesyonlar, kirlenme korkusu, güvenlik kaygısı, düzen ve simetri ihtiyacı, saldırgan veya cinsel içerikli düşünceler gibi istenmeyen, zihni meşgul eden ve yoğun kaygı yaratan düşüncelerdir. Kompulsiyonlar ise bu düşünceleri bastırmak amacıyla tekrarlanan davranışlardır, el yıkama, sayma, kontrol etme, düzenleme gibi ritüeller en sık görülen örnekler arasındadır. Birey bu davranışların aşırı ve mantık dışı olduğunu bilse bile, bunları yapmaktan kendini alamaz.

Obsesif Kompulsif Bozukluk Belirtileri Nelerdir?

Kişinin kontrolü dışında aklına gelen ve yoğun kaygı yaratan takıntılı düşünceler  ile bu kaygıyı azaltmak için tekrarlayıcı şekilde yapılan davranışlar ile karakterizedir; en sık görülen obsesyonlar arasında mikrop kapma, kirlenme, zarar verme korkusu, aşırı düzen ve simetri ihtiyacı ile sürekli şüphe etme yer alırken, kompulsiyonlar ise el yıkama, temizlik yapma, kapı veya ocağı tekrar tekrar kontrol etme, nesneleri belirli düzene sokma, sayma veya zihinsel ritüelleri tekrar etme gibi davranışlardan oluşur ve bu belirtiler kişinin günlük yaşamını önemli ölçüde zorlaştırarak zaman kaybına ve işlevsellikte azalmaya yol açabilir.

OKB’nin kesin nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte; genetik yatkınlık, beyindeki serotonin dengesizlikleri ve yaşanılan travmatik olayların hastalığın ortaya çıkmasında rol oynadığı düşünülmektedir. Aile öyküsünde OKB olan kişilerde hastalığın görülme riski daha yüksektir. Çocukluk döneminde yaşanan fiziksel, psikolojik veya sözlü şiddet, kaza, taciz gibi travmatik deneyimler OKB’nin tetikleyicisi olabilir. Ayrıca stresli yaşam olayları ve enfeksiyonlar da semptomların kötüleşmesine neden olabilir.

OKB, bireyin hayatının her alanına yansıyabilir. Sürekli tekrarlayan kontrol etme, temizlik veya düzenleme davranışları nedeniyle işe geç kalma, sosyal etkinlikleri kaçırma gibi sorunlar yaşanabilir. Kişi, obsesyonlarını ve kompulsiyonlarını çevresinden saklamaya çalışarak zihinsel olarak yorulabilir ve sosyal izolasyona yönelebilir. Bu durum, özgüven kaybına, depresyona ve ilişki sorunlarına yol açabilir. Konsantrasyon güçlüğü nedeniyle iş ve eğitim hayatında performans düşüklüğü de sıkça görülür.

Obsesif Kompulsif Bozukluk Nedenleri?

OKB’nin nedenleri arasında genetik ve biyolojik sebepler, beyin işlevlerinde bozulma, kişilik nitelikleri önemli derecede rol oynamaktadır. Son zamanlarda çoğunlukla  erken çocukluk döneminde karşılaşılan travmatik olayların ve stresli durumların da OKB’ye yatkınlık oluşturabileceği görüşü üzerinde durulmaya başlanmıştır. Spesifik olarak yaşanan travmatik olay sonrasında, düşünceler üzerinde negatif değerlendirmeler yapılmasının OKB belirtilerini arttırabileceği düşünülmektedir. Yine travmatik olay ile ilgili fikirlerin negatif yorumlanması ile ortaya çıkan kaygı ve stresi azaltmak için de bazı bireylerin kompulsif ritüeller geliştirebileceği bildirilmiştir

Obsesif Kompulsif Bozukluk Tedavisi?

Yapılan çalışmalar obsesif kompulsif bozukluk tedavisinde en etkili yolun, bireyin rahatsız edici düşüncelerle yüzleşip bu düşüncelerle yaptığı zorlayıcı eylemleri yapmamayı öğrendiği bilişsel davranışçı terapi ve özellikle “maruz bırakma ve tepki önleme” yöntemidir; araştırmalar bu terapiyle birçok kişide belirgin düzelme sağlandığını gösterir. Buna ek olarak, ilaçlar da beyindeki serotonin dengesini etkileyerek belirtileri azaltır ancak genelde tek başına tamamen yeterli olmaz; bu yüzden en güçlü sonuçlar çoğu zaman terapi ve ilacın her ikisinin birlikte kullanılmasıyla elde edilir. Genel olarak literatür, OKB’nin tamamen “geçmesinden” ziyade büyük ölçüde kontrol altına alınabilen bir durum olduğunu ve doğru tedaviyle kişinin günlük yaşamının ciddi şekilde iyileştirebileceğini söyler. 

OKB’nin tanısı için herhangi bir laboratuvar testi bulunmamaktadır. Teşhis, konusunda uzman bir psikiyatrist tarafından hastanın davranışlarının gözlemlenmesi ve belirtilerin değerlendirilmesiyle konulur. Kişinin obsesyonlarının ve kompulsiyonlarının günlük işlevlerini ne ölçüde etkilediği, semptomların süresi ve şiddeti tanı sürecinde önemli kriterlerdir.

Tedavi Yöntemleri

OKB, doğru tedaviyle kontrol altına alınabilen bir bozukluktur. Zamana bırakılarak kendi kendine geçmez; profesyonel destek şarttır. En etkili tedavi yaklaşımı, bilişsel davranışçı terapi ve ilaç tedavisinin birlikte uygulandığı kombine tedavidir.

Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT)

OKB tedavisinde altın standart olarak kabul edilen BDT, özellikle maruz bırakma ve yanıt önleme (ERP) tekniğiyle oldukça etkilidir. Bu yöntemde, kişi obsesyonlarına kademeli olarak maruz bırakılarak kompulsif davranışları yapma dürtüsüne direnmeyi öğrenir. Böylece kaygı toleransı geliştirilir ve kompulsiyonlar azaltılır. Terapi genellikle haftalık seanslar şeklinde, ortalama 12-20 seans sürmektedir.

İzmir Rion Psikoloji Merkezi ile Destek

OKB ile mücadele eden bireylerin yalnız olmadığını bilmeleri önemlidir. İzmir Rion Psikoloji Merkezi olarak, alanında uzman ekibimizle kişiye özel tedavi planları hazırlıyor, bilişsel davranışçı terapi ve danışmanlık hizmetleri sunuyoruz. Erken teşhis ve doğru tedavi yaklaşımıyla OKB semptomlarını kontrol altına almak, yaşam kalitesini artırmak ve bireyin potansiyelini yeniden keşfetmesine yardımcı olmak en önemli hedefimizdir.

Eğer siz veya sevdikleriniz OKB belirtileri yaşıyorsanız, profesyonel destek almak için merkezimize başvurabilirsiniz. Unutmayın; tedavi edilebilir bir bozukluk olan OKB’de en önemli adım, yardım istemektir.