Aile Danışmanlığı

⁠Aile Terapisi ve Danışmanlığı nedir ?

Aile danışmanlığı ailelerin yaşadığı zorluklarla tek başına mücadele edemedikleri durumlarda bir psikolog ya da uzmandan aldıkları profesyonel bir destek modelidir. Aile danışmanlığına çiftler arasında yaşanılan bir çok sorun için başvurulabilir. Mesela iletişim sorunları, geçimsizlik, kültürel ve davranışsal farklılıkların oluşturduğu sorunlar, çocukların aile üzerindeki baskısı gibi durumlarda aile danışmanlığı almak bu sorunların çözülmesine destek olacaktır.

Aile danışmanlığı genellikle 4 aşamadan oluşur. İlk olarak ailenin geçmişi, mevcut sorunlar ve beklentiler analiz edilir. İkinci olarak, aile ile birlikte neyi değiştirmek istiyoruz ? şeklinde bir amaç belirlenir. 3. olarak, iletişim egzersizleri, rol oyunları ve ev ödevleri ile yeni davranışlar kazandırılır. Son olarak da sorunlar çözüldüğünde ve aile kendi kendine yetebilir hale geldiğinde süreç bitirilir.

Kimler Aile danışmanlığı alabilir?

Aile danışmanlığı bireylere, çiftlere, ailelere ve gruplara yöneliktir. Fakat toplumda genellikle şu sorunları yaşayanlar aile danışmanlığına başvuru yapmaktadır. Evlilik yolundaki hazırlık sürecini sağlıklı temellere oturtmak isteyen çiftler, çocuk yetiştirme süreçlerinde; ergenlik krizlerinde veya disiplin konularında ortak bir dil arayan anne ve babalar, boşanma kararının eşiğinde olan veya bu zorlu geçiş dönemini (özellikle çocuklar için) en az hasarla yönetmeyi hedefleyenler, beklenmedik travmalar; ağır hastalıklar veya yas gibi ailenin dengesini sarsan dönemlerden geçen aileler başta olmak üzere bir çok konuda aile danışmanlığına başvuru yapılabilir. Biyolojik veya hukuki bağınız ne olursa olsun aile içindeki sorunları çözmek isteyen herkes aile danışmanlığına başvurabilir.  

Aile danışmanlığı nasıl uygulanır?

Aile danışmanlığı evresi bireysel terapiden farklı olarak aile içinde yaşanılan sorunlara ve o ailenin ihtiyaçlarına odaklanmaktadır.  Aile danışmanlığında uzman, neden böyle yapıyorsun yerine bu davranışın aranızdaki bağa etkisi nedir şeklinde değerlendirir. Aileyi kusursuz bir saat mekanizmasına benzetebiliriz küçük bir dişlinin yavaşlaması veya yön değiştirmesi, tüm mekanizmanın çalışma ritmini baştan aşağı değiştirir. 

İlk seanslar, ailenin her bir üyesinin kendisini gerçekten duyulmuş hissettiği bir alanın oluşturulmasıyla başlar. Danışman, herkesin bakış açısını dinlerken tarafsızlığını korur. Burada amaç kimin haklı olduğunu bulmak değil, her üyenin ihtiyacını anlamaktır. Çoğu zaman aile içindeki çatışmaların kökeni, geçmiş kuşaklardan getirilen veya zamanla kemikleşmiş alışkanlıklardır. Uzman, bu seanslarda:

• İletişimdeki ‘mayınlı bölgeleri’ tespit eder.
• Kimin ne zaman sustuğunu, kimin ne zaman savunmaya geçtiğini analiz eder.
• Ailenin farkında olmadan tekrar ettiği döngüleri ortaya çıkartır

Tespit edilen sorunlar üzerinde çalışırken, aileye yeni bir ‘duygu dili’ öğretilir. Suçlayıcı cümlelerin yerini, ihtiyaçları ifade eden yapıcı cümleler alır. Bu aşamada seanslar sadece konuşmakla geçmez. Bazen canlandırmalar, bazen de evde uygulanacak küçük iletişim ödevleriyle süreç desteklenir. Sorunlar çözüldüğünde ve aile kendi kendine yetebilir hale geldiğinde süreç bitirilir.

⁠Aile danışmanlığında neler yapılır?

Aile danışmanlığında benimsenen kuramsal yaklaşıma veya terapi ekollerine göre canlandırma, yeniden çerçeveleme, ev ödevleri, aile haritası, film ve hikayeler gibi uygulamalar aile danışmanlığı sürecinde yaygın olarak kullanılmaktadır. Uzman sahip olduğu ekol ve gözlemlediği soruna göre uygulamalar yaptırarak ailenin farkındalığını arttırmak ve kendi kendine yetebilir hale gelmeleri için aileyi destekler.

Aile danışmanlığı hangi durumlarda gereklidir?

Aile danışmanlığı için ailenizde veya bireysel olarak aşağıdaki yetersizlikleri gördüğünüz noktalarda başvuru yapabilirsiniz. 

• Ailenizde iletişim becerilerinin yetersiz olduğunu düşündüğünüz durumlar varsa,
• Ailenizde veya kendinizde duygularınızı tanıma ve ifade etme becerilerinizin yetersiz olduğunu düşünüyorsanız,
• Aile özelliklerinizin işlevsel halde olmadığını düşünüyorsanız,
• Problem çözme becerilerinizin yetersiz olduğunu düşünüyorsanız,
• Aile içi karar alma becerilerinin yetersiz olduğunu düşünüyorsanız,
• Ailenizde çiftler arası ilişkiler, roller, sınırlar, sorumluluklar konusunda farkındalığın olmadığını düşünüyorsanız,
• Aile içi çatışma çözme becerilerinizin yetersiz olduğunu düşünüyorsanız,
• Aile yaşam döngüsü geçişlerindeki zorluklarla baş etme ve uyum becerilerinin yetersiz olduğunu düşünüyorsanız,
• Olumlu anne baba olma becerilerinin yetersiz olduğunu düşünüyorsanız,
• Çocuğun gelişimsel sürecinin desteklenmesine yönelik aile üyelerinin yaşam becerilerinin yetersiz olduğunu düşünüyorsanız aile danışmanlığına başvuru yapabilirsiniz.

⁠Aile danışmanlığı faydalı mıdır?

Evet, Amerikan Evlilik ve Aile Terapisi Derneği (AAMFT) tarafından yapılan geniş kapsamlı incelemeler, aile danışmanlığı alan bireylerin %70’inden fazlasının terapi sonrasında ilişkilerinde ve genel iyi oluş hallerinde belirgin bir düzelme kaydettiğini gösteriyor. Bu, rastgele bir iyileşme değil, sistematik bir başarıdır. Araştırmalar, kronik aile çatışmalarının bağışıklık sistemini zayıflattığını ve stres hormonlarını (kortizol) sürekli yüksek tuttuğunu kanıtlıyor.

Danışmanlık alan ailelerde, stres seviyesinin düşmesiyle birlikte uyku kalitesinin arttığı ve psikosomatik ağrıların (stres kaynaklı mide, baş ağrısı vb.) azaldığı gözlemlenmiştir. Ayrıca Journal of Marital and Family Therapy’de yayımlanan meta-analizler, aile terapisi alan ebeveynlerin çocuklarının okul başarısında artış ve davranış bozukluklarında azalma olduğunu da ortaya koyuyor. Yani terapiye sadece anne-baba gitse bile, evdeki ‘sistem’ düzeldiği için çocuklar da iyileşiyor.

Aile danışmanlığında neler konuşulur?

Aile danışmanlığı süreci aile üyeleri arasındaki etkileşimin nasıl olduğu yönünde gözlem ve analizle başlayan, bireysel suçlamalar yerine sorunun nerden kaynaklandığına ve çözüme odaklanan profesyonel bir süreçtir. Bu süreçte danışanları aile içi rollerin ve sınırların netleştirilmesi, nesiller arası devam eden ama farkında olunmayan davranış kalıplarının ortaya çıkartılması ve kriz anlarında uygulanabilecek somut çözüm olanaklarının geliştirilmesi beklemektedir.

Uzman eşliğinde yürütülen seanslarda, duygusal kontrollerin sağlanması ve çatışma çözme becerilerinin kazandırılması amaçlanır. Aile danışmanlığında asıl hedef ailenin yapısını eleştirmek değil, ailenin değişen yaşam koşullarına uyum sağlama davranışını güçlendirmek ve bunu kendi kendilerine yapabilmeyi öğretebilmektir.

Aile danışmanlığı kaç seans sürer?

Aile danışmanlığı sürecinin uzunluğu ele alınan sorunun derinliğine ve ailenin değişim hızına göre farklılık gösterir. Fakat literatürde belirli aralıklar sunulmaktadır. Araştırmalar, aile danışmanlığında anlamlı ve görünebilir bir iyileşme için genellikle 8 ila 20 seanslık bir sürecin olduğunu göstermektedir. Klinik veriler, danışanların yarısının ilk 8-12 seans sonunda belirgin bir ‘iyi oluş’ haline geçtiğini, kronik olmuş diğer sorunlarda ise bu sürenin 20 seansa kadar uzayabildiği görülmektedir.

En verimli seans aralığı, sürecin başında haftada bir kez olarak planlanırken kazanılan becerilerin günlük hayata entegrasyonu aşamasında (genellikle 10. seanstan sonra) görüşmelerin iki haftada bir veya ayda bir şeklinde seyreltilmesi, değişimin verimliliğini arttırmaktadır.

Kimler aile danışmanı olabilir, Uzmanımı seçerken nelere dikkat etmeliyim?:

Uzman seçimi, aile danışmanlığı başarısını belirleyen en kritik adımdır. Türkiye’de bu alanın yasal çerçevesi net olsa da, unvan karmaşası nedeniyle dikkatli olmanız gerekir

Yasal olarak Türkiye’deki yönetmeliğe göre, sadece aşağıdaki lisans bölümlerinden mezun olup üzerine en az 450 saatlik (300 saat teorik, 150 saat uygulama/süpervizyon) Aile Danışmanlığı Eğitim Programı’nı tamamlayanlar bu unvanı kullanabilir.

• Psikoloji
• PDR (Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik)
• Sosyoloji
• Sosyal Hizmet
• Tıp (Doktorlar)
• Hemşirelik
• Çocuk Gelişimi

Dikkat: Bu bölümler dışından mezun olup sertifika alan kişilerin yasal olarak aile danışmanlığı yapma yetkisi yoktur. Bu yüzden aile danışmanınızı seçerken öncelik olarak nereden eğitim aldığına ve hangi lisans bölümü mezunu olduğuna mutlaka dikkat edilmesi gerekir.

Rion Psikoloji ekibi olarak uzmanlarımızın her biri Aile danışmanlığı eğitimini tamamlamış ve lisans eğitimlerini ilgili alanlarda gerçekleştirmiştir.

İzmir Psikolog ekibimiz, deneyimleri ve yaklaşımları ile danışmanlık sunar.