EMDR Nedir?
EMDR, bedende meydana gelen fiziksel yaraları bedenin kendi kendine iyileştirebildiği gibi insan beyninin de doğası gereği bireyin günlük hayatta yaşadığı çoğu olay ve deneyimleri uyku, rüya görme ve doğal bilişsel süreçler aracılığıyla işleyerek iyileştirme kapasitesine sahip olduğunu temel alan bir yaklaşım yöntemidir. Ancak tıpkı bedensel yaraların tekrarlanmalar veya tahriş edilme sonucu iyileşme sürecinin aksaması gibi bazı olumsuz yaşam olayları ve travmatik deneyimler de beynin bu doğal iyileşme sürecinin dışında kalır.
Yoğun üzüntü, korku, çaresizlik, yüksek tehdit algısı ya da duygusal olarak tolere edilemeyecek düzeyde stres içeren deneyimler sırasında beynin anıyı sağlıklı biçimde işlemlemesi engellenir. Bu tür anılar beyinde işlenmeden, olduğu haliyle sinir sisteminde depolanır.
Yaşanan zorlayıcı deneyimi anlamlandırabilmek için beyinde bulunan işlevsel bilgilerle bağlantı kurulamaz ve psikolojik sağlığa uygun sonuçlar çıkarılamaz sonuç olarak da öğrenme gerçekleşemez. Olumsuz anılardaki duygu, düşünce, imge, ses ve beden duyumları yaşandığı haliyle depolanır. Bu nedenle bugün yaşanan bazı durumlar, kişiler ve olaylar bu işlemlenmemiş anıları tetiklerse, kişi o anının bir kısmını ya da tamamını yeniden yaşıyor gibi ya da hep benzer şeyler yaşayacakmış gibi etkilenir.
Sorun aslında olayın kendisinden çok, olayın beyinde işlenememiş olmasıdır.
EMDR da olumsuz yaşam olaylarının ve geçmiş travmaların günlük hayata etkilerini ve yansımalarını azaltmayı amaçlayan bir yaklaşım ve müdahale yöntemidir.
EMDR uygulanması sırasında,
- Beyinde işlenmemiş zorlayıcı yaşam olayları güvenli terapötik ortamda ele alınır
- Beynin iyileştirici mekanizmasının yeniden devreye girmesi desteklenir
- Olumsuz anının nedeniyle ortaya çıkan duygu, bedensel tepki ve olumsuz inançlar sağlıklı şekilde dönüştürülür
- Kişideki mevcut stres faktörünü tetikleyen uyaranlara karşı duyarsızlaştırılır
- Kişiye daha işlevsel ve sağlıklı davranış ve beceriler kazandırılır.
Bu zorlayıcı anılar silinmez; ancak kişide yarattığı olumsuz etki değişir. Kişi yaşadığı anıyı hatırlamaya devam eder fakat artık olumsuz etkilerini hissetmez.
EMDR uygulanan birçok danışan “Hatırlıyorum ama artık beni etkilemiyor.” geri bildirimini vermektedir.
EMDR uygulayıcıları, insan beyninin hali hazırda sahip olduğu iyileşme kapasitesini destekler ve yarım kalmış süreçlerin tamamlanmasına yardımcı olur.
EMDR Kimlere Uygulanabilir?
EMDR, ergenlik dönemi de dahil olmak üzere gençler ve her yaştan yetişkinlere uygulanabilinmektedir.
Her yaştan ve her cinsiyetten birey için uygun bir yöntemdir. (Çocuklara uygulanabilmesi için danışmanın bu alanda özel eğitim almış olması şarttır.) Geçmişteki olumsuz deneyimlerin etkisinden kurtulmak isteyen herkes bu terapiden faydalanabilir.
EMDR’ın Sekiz Aşaması
EMDR (Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme) uygulaması sekiz aşamadan oluşur ve her aşama danışanın güvenliğini, duygusal dengesini ve travmatik anıların sağlıklı biçimde işlenmesini desteklemeyi amaçlar. Sürecin ilk aşamalarında danışanın geçmiş yaşantıları değerlendirilir ve seans için bir plan oluşturulur. Ardından kişi travmatik anılarla çalışmaya hazırlanır ve duygusal olarak zorlayıcı durumlarla baş edebilmesine yardımcı olacak teknikler öğrenir.
Öykü Alma ve Planlama
İlk aşamada danışanın yaşam öyküsü değerlendirilir ve seans sürecinde çalışılacak travmatik anılar belirlenir. Bu bilgiler doğrultusunda kişiye özel bir plan oluşturulur.
Hazırlık ve Stabilizasyon
Bu aşamada danışman ve danışan arasında güvene dayalı bir ilişki kurulması hedeflenir. Danışana EMDR süreci hakkında bilgi verilir ve seanslar sırasında ortaya çıkabilecek yoğun duygularla başa çıkabilmesi için gevşeme ve kendini yatıştırma teknikleri öğretilir.
Değerlendirme
Çalışılacak travmatik anıyı temsil eden bir görüntü seçilir. Danışan bu anıyla ilişkili olumsuz düşünceyi, duyguları ve beden duyumlarını tanımlar. Aynı zamanda bu anıyla ilgili sahip olmak istediği olumlu düşünce de belirlenir. Rahatsızlık düzeyi ve olumlu düşüncenin inandırıcılığı çeşitli ölçeklerle değerlendirilir.
Duyarsızlaştırma
Danışan travmatik anıya odaklanırken göz hareketleri gibi iki yönlü uyarımlar (titreşim topları, göz hareketleri, işitsel uyarım veya dokunsal vuruşlar) uygulanır. Bu süreçte anıya bağlı yoğun duyguların giderek azalması ve travmatik bilginin işlenmesi amaçlanır.
Yerleştirme
Rahatsızlık azaldığında danışanın belirlediği olumlu düşünce güçlendirilir ve travmatik anıyla ilişkilendirilir. Böylece kişi geçmiş olayı daha işlevsel bir bakış açısıyla değerlendirmeye başlayabilir.
Beden Taraması
Travmatik anı hatırlandığında bedende kalan gerginlik veya rahatsızlık olup olmadığı kontrol edilir. Eğer fiziksel bir gerilim hissediliyorsa işlemleme devam ettirilir.
Kapanış
Seansın sonunda danışanın duygusal olarak dengede olması sağlanır. İşlemleme tamamlanmamışsa rahatlatıcı teknikler uygulanarak seans güvenli şekilde sonlandırılır.
Yeniden Değerlendirme
Bir sonraki seansın başında önceki çalışmanın etkileri gözden geçirilir. Hedef anının mevcut durumu değerlendirilir ve gerekirse yeni anılar üzerinde çalışılmaya başlanır.
EMDR’de Güvenli Yer Tekniği
EMDR’a başlamadan önce danışanlara genellikle “güvenli yer” egzersizi öğretilir. Bu teknikte kişi kendisini huzurlu ve güvende hissettiği bir yeri zihninde canlandırır. Bu imgeye odaklanırken uygulanan iki yönlü uyarımlar sayesinde rahatlama hissi güçlendirilir. Danışan, seans sırasında veya günlük yaşamda yoğun stres yaşadığında bu zihinsel güvenli alanı kullanarak duygularını daha kolay düzenleyebilir.
EMDR Seans Süreçleri ve Planlaması
EMDR’da toplam süre danışanın kişisel geçmişine, yaşadığı semptomların şiddetine ve hedeflenen travmatik anıların karmaşıklığına göre kişiye özel olarak şekillenir. Bazı durumlarda tek bir seansta dahi anlamlı bir ilerleme gözlemlenebilirken, daha derin ve komplike durumlarda sürecin tamamlanması zaman alabilmektedir. Duygusal yüklerin sağlıklı bir şekilde çözümlenebilmesi ve anıların işlenebilmesi için en az 3 seanslık bir plan önerilmektedir. Daha belirgin travmalar için bu süreç genellikle 8-10 seans bandında ilerlemektedir. Kronik depresyon gibi daha yoğun ve köklü psikolojik destek gerektiren durumlarda ise seans planı 20 seans ve üzerine yayılabilir.
EMDR, esnek bir yapıya sahip olup iyileşme hızı tamamen bireyin psikolojik ihtiyaçlarına ve travmanın doğasına göre değişebilmektedir.
EMDR Hangi Alanlarda Kullanılır?
Travma ve Stres Kaynaklı Bozukluklar
Bu alan, EMDR’nin en güçlü olduğu ve en sık tercih edilebilir.
Akut ve kronik travmalar. Taciz, tecavüz, işkence, doğal afetler veya savaş gibi ağır yaşam olayları.
Kayıp ve yas süreçleri. Bir yakının ölümü veya ağır bir ayrılık sonrası atlatılamayan keder hali.
Kaza sonrası stres.Trafik kazaları, iş kazaları veya fiziksel saldırı sonrası oluşan tetikleyiciler.
Psikolojik ve Duygusal Rahatsızlıklar
Zihinsel sağlığı etkileyen ve yaşam kalitesini düşüren süreçlerde yoğun olarak kullanılır.
Anksiyete ve panik bozukluk.Yaygın kaygı hali, ani panik ataklar ve sosyal fobi.
Depresyonda,geçmişteki olumsuz anıların tetiklediği kronik mutsuzluk ve isteksizlik durumları.
Özgüven ve performans sorunları. Topluluk önünde konuşma korkusu, sınav kaygısı veya iş hayatındaki performans blokajları.
Bağımlılık ve dürtü kontrolü ve yeme bozuklukları (anoreksiya, bulimia) ve çeşitli bağımlılık türlerinin altındaki travmatik nedenlerin işlenmesi.
Kimlere Uygulanması Riskli Olabilir?
EMDR her ne kadar güvenli olsa da, şu durumlarda dikkatli olunmalı veya öncelik başka tedavilere verilmelidir. Nörolojik hassasiyeti olan epilepsi gibi nörolojik rahatsızlığı olanlarda, kullanılan ışık veya hareket uyaranları doktor kontrolünde planlanmalıdır.
Merak Edilen Sorularla EMDR
EMDR Hafıza Siler mi?
Hayır, bu yöntem bir hafıza silme işlemi değildir. Amaç, yaşanan olayı zihinden yok etmek değil; o anıya eşlik eden yoğun acı, korku veya öfke gibi rahatsız edici duyguları etkisiz hale getirerek anının “sıradanlaşmasını” sağlamaktır.
EMDR’dan Sonra Ne Olur?
Seans sonrasında zihin, anıları işlemeye bir süre daha devam edebilir. Bu durum geçici bir yorgunluk veya daha canlı ve duygu yoğunluğu yüksek rüyalar şeklinde kendini gösterebilir; ancak süreç tamamlandığında danışan üzerinde ağır yük oluşturan duygularda belirgin bir hafifleme hissedilir.
Yanlış Uygulanırsa Ne Olur?
Uzman olmayan kişilerce yapılan uygulamalar, travmatik anının işlenmeden “açıkta kalmasına” ve danışanın duygusal olarak zorlanmasına yol açabilir. Bu nedenle EMDR’ın mutlaka sertifikalı bir uzman tarafından yönetilmesi gerekir.
İzmir EMDR konusunda sertifikalı uzman psikologlardan oluşan ekibimizden danışmanlık alabilirsiniz.