Korku ve fobi nedir?

Korku  yüzyıllar boyunca canlıların en önemli problemleri arasında yer almıştır. Maslow’un  ihtiyaçlar hiyerarşisinde belirttiği gibi güvenlik gereksinimi en temel ihtiyaçlarımızdandır. İnsanlar kendilerini güvende hissetmek ister. Bu sebeple, kendilerine yabancı olan ve bilinmeyen şeylerden korkarlar. 

Korku gerçek ya da hissedilen olası tehdide verilen duygusal tepkidir  Korku temel bir duygudur  yani pek çok canlı türü tarafından paylaşılmakta ve bir otonom sinir sistemi faaliyeti olan savaş ya da kaç tepkisini  meydana getirmektedir. Korku ile birlikte meydana gelen savaş ya da kaç tepkisi canlıların tehlike ile karşı karşıya kaldıklarında hızlı tepki verebilmelerine ve kendilerini savunabilmelerine yardımcı olmaktadır.

Fobi, kişinin belirli bir objeye, duruma ya da olaya karşı geliştirdiği yoğun ve mantık dışı korku stilidir. Rutin hayatta hissedilen normal korkular, insanı tehlikelere karşı koruyan doğal bir alarm sistemi işlevi görür. Bu tür korkular çoğunlukla denetim altında tutulabilir, kısa süreli olur ve bireyin hayatını ciddi ölçüde etkilemez. Ayrıca birey korktuğu durumla zaman içinde yüzleştikçe korkunun şiddeti azalabilir.

Fobilerde ise durum daha farklıdır. Korku çoğu zaman gerçek bir tehlike oluşturmayan durumlara yöneliktir ve birey bu korkuyu kontrol etmekte zorlanır. Yoğun kaygı ve panik meydana gelebilir. Kişi, korktuğu durumdan kaçınmak için gündelik yaşamını bu korkuya göre organize edebilir ve bu durum yaşam kalitesini önemli ölçüde düşürebilir. Üstelik korkulan durumla karşılaşmak her zaman korkunun azalmasını sağlamaz. Bu sebeple fobiler, çoğu zaman profesyonel destek gerektiren ruhsal bir sorun olarak değerlendirilmektedir.

Fobiler nasıl oluşur?

Fobilerin oluşumunda hem yaşanan deneyimler hem de bireyin mental yapısı etkili olmaktadır. Çoğunlukla geçmişte korku veya kötü bir olay yaşayan bireyler, o olayla bağlantılı obje ya da durumlara karşı zamanla yoğun korku geliştirebilmektedir. Örneğin köpek tarafından kovalanan bir kişi daha sonra tüm köpeklere karşı korku hissedebilir. Bunun yanında bazı insanlar doğuştan kaygıya daha eğilimli olabilir. Sürekli kaçınma davranışı da korkunun devam etmesine sebep olur. Kişi korktuğu durumdan uzak durdukça kısa süreli rahatlama yaşasa da bu durum fobinin zamanla daha da güçlenmesine yol açabilmektedir.

Fobi çeşitleri nelerdir?

Bilimsel çalışmalara göre fobiler genel olarak üç ana grupta incelenmektedir: özgül fobiler, sosyal fobi ve agorafobi. Özgül fobiler; yükseklik korkusu, hayvanlara karşı korku, kapalı alan ya da iğne gibi belirli nesne ve durumlara karşı duyulan yoğun korkuları kapsar. Sosyal fobi ise bireyin toplum içinde eleştirilme, küçük düşme veya olumsuz değerlendirilme korkusu yaşamasıyla ortaya çıkar ve sosyal ortamlardan kaçınmaya sebep olabilir. Agorafobi ise kişinin kalabalık alanlar, toplu taşıma araçları veya kaçmasının zor olduğunu düşündüğü yerlerde yoğun kaygı hissetmesi durumudur. Araştırmalar, bu fobi türlerinin bireyin rutin hayatını, ikili  ilişkilerini ve hayat kalitesini önemli ölçüde etkileyebildiğini göstermektedir. 

Fobi tedavisi?

Alan yazında yer alan çalışmalar incelendiğinde, fobilerin tedavisinde en etkili yollardan birinin bilişsel davranışçı terapi olduğu görülmektedir. Bu terapi ekolünde birey korkuya sebep olan düşünce kalıpları belirlenmekte ve daha gerçekçi düşünceler geliştirmeyi   amaçlamaktadır. Özellikle maruz bırakma yöntemi, bireyin korktuğu nesne ya da durumla kontrollü ve aşamalı biçimde karşılaşmasını sağlayarak korku düzeyinin zamanla azalmasına yardımcı olmaktadır. Yapılan çalışmalarda, kaçınma davranışının azalmasının tedavi sürecinde önemli bir rol oynadığını göstermektedir. Bunun yanında son yıllarda EMDR terapisi gibi yöntemlerin de özgül fobiler üzerinde pozitif etkiler oluşturduğu belirtilmektedir. Bazı incelemelerde EMDR uygulanan bireylerin kaygı seviyelerinde belirgin düşüşler gözlemlenmiştir. Ağır vakalarda ise terapiye ek olarak ilaç tedavisi uygulanabilmektedir.